Di bihara sala 1991 de, milyonan Kurd bo çiyakên bakurê Îraqê û sinorê Tirkiyê û Îranê hatin. Ordûya Îraqê li paşber pirsê siyasî dawî anî ku piştî Şerê Xelîjê hatibû. Şar pir bû ji malên ku hemû tiştê wan paşan hiştin. Nîşandana vê cure doxê di hemû cîhanê de tê pê çû û bersivê nêwdewletî de hat pêş ku car û jî yê nabe dîtbe. Li çend hefte de, yasayetên Yekgirtî û Brîtanya û Fransa, hêzkirina projeyê Tîrbêjê li ser Kurdistana Îraqê damezrand. Ev hêzkirina Tîrbêjê ya Kurdî dît ku di duwajî de tiştekî mandûbû ku kes yan dem şêwey wê ne binîbe: Parlamentoya Kurdî ku pê diyarî kran li xaka Kurdistanê.
Ev hêzkirî çawa drûst bû
Hêzkirina projeyê Tîrbêjê, ku carekî pê tê gotin “Bernameya dabînkirdina asmayişê” û piştî ewê “Bernameya çavdêrî bakurê”, Tîrbêjê hukûmeta Îraqê li deng xwastiye bo ewê li ser hejmarê 36î Ardî Paras neke. Ew nîşan nede ku hêzkirî asmayişê û parêzgerandin tê de be. Hêz ya pêaşekî cuda bûn, û salên yekem ê 1990 mîjan bê meydan bûn. Belam hêzkirî meştî bersiv bû ku Baghdad nêtanî hêza Tîrbêjîya li bakurê Kurdistanê bi kar bê rî, û ew jî xebatdê ya tûnî ya bi berfirehî bo tiştekî nû ku be berê ve pêş.
Ordûya Îraqê li duwatirî sala 1991 de li piranî hêzkiriyan hîna, û partî siyasî ya Kurdan, bi tê de Partiya Demokratik ya Kurdistanê (KDP) ku ser bi Masûd Barzanî bû, û Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê (PUK) ku ser bi Celal Talabanî bû, xwe dîtin ku dikarin rêsayî li hêzkirî bin, ne tenê şêwey jeng bo mandûbûn. Pirsiyara çi bikin bi vê hêzkiriî bi xwaribû.
Danpêdana 1992
Di meha 1992 de, Kurdistan danpêdana yekem a parlamentoya azad da hîn. Xelkê Hewler û Silemani û Duhok û navxozê yektrî car be danpêdan çûn bo ewê nûnerê Komela mîlletî ya Kurdistanê bigirînin. Bi parêzgerandin ji rastkujî barzbû, û bi pêwendi guman, dox bû be şêweyekî mangandina û jejna hevco. Bo piranî raserî, tiştê wê nabe dîtbe li zarokatî xwe.
Demjimaret bû hem bi KDP û PUK cuda rêz, bi pêwendîya hawsengî ku du partî tê kelê bûn bo bûşayî yeksan û hêza beşkirin. Çavnişandan bû hemek kemuratî, û jêrê tê çûn dît ê encam xalê siyasî tê de hate yekdan ku paşî ew şerê navxozî ya Kurdî xirab da. Belam danpêdan xod meştî bersiv bû. Komîsyona yasayan ku lez alî rasên Kurdan diyar kran, li Hewler koçûnew. Nîqaş li zimanê Soranî ya Kurdî car bedî kirawe. Yasa pasî kir. Bi hevdemî pirsa siyasî ya hêzkiriî, damerzan bû.