Di beharekê salê 1991 de, milyonan Kurdan ji ber orduya Iraqî bezivand û ber bi çiyayên bakurê Iraqê û sînor û Îran û Tirkiyê çûn. Orduya Iraqî berê plankirin kiriye da ku her çalakiyeke siyasî an aborî ku piştî şerê Taibetê dihate derxistin, wê bidestxistin. Rê bi malbatan tij bû. Ev tevger balê hemî dinyayê kişand, bersiva navneteweyî hat, her çend terî û nemuqin bû. Di çend hefteyên demjimêr de, Dewletên Yekbûyî û Britannya û Fransa parastina Kurdistanê li ser bakurê Iraqê avakirin. Ev parastina Kurdî tiştekî bû ku kes berê neşûnî: hilbijartinên Parlementoya Kurdî li ser erdê Kurdistanê.
Çawa ev parastina pêk hat
Parastina Kurdistanê, ku carinan “Bernameyê Parastina Ewlehiyê” tê gotin û paşê “Bernameyê Çavdêriya Bakurê”, ji hukumeta Iraqê veqetiya da ku kontrola li ser rêza 36-ê biistînin. Ev ne tê wê maneyê ku parastina tenê ewlehî û parastinê tê wê maneyê. Hêz an yekînîtekî veqetî bû, û salan pêncê destpêkê di welatê de bê parastin bûn. Lê parastina tiştekî bû ku Baghdad nêzîk kir da ku orduya Iraqî li bakurê Kurdistanê bikarbîne, û ev qada xebatê bû, û têgihiştin a zêdetir, ji bo tiştekî nû ya pêş diçû.
Orduya Iraqî piştî 1991 ji sînorê parastinê vegerand, û partiyên siyasî yên Kurdî, tê de Yekîtiya Demokrat a Kurdistanê (PDK) di rêveberiya Mesûd Barzanî û Yekîtiya Neteweyî ya Kurdistanê (PUK) di rêveberiya Celal Talabani de, wek hêzên ku bawerî didin ku dikarin berpirsiyarî ya serrêştin li ser parastinê bigrin, ne tenê rêgezê leşkerî yê xêrxwaziyê, derketin. Pirsiyara ew bû ka ew bi vî parastin çi bikin.
Hilbijartinên 1992
Di salê 1992 de, Kurdistan hilbijartinên Parlementoyê yên yekem û azad li pêkxistin. Mirov ê Hewler û Silemani û Duhok û di nav de çûn da ku dengî dayîn û nûnerên bijartin bikin da ku Cemiytê ya Neteweyî ya Kurdistanê pêk bînin. Parastina ji pirsan yên li jor hatibû gotin, û di navenda neguhêrî û şukên vir de, atmosfer celebî û rûmet bû. Ji bo gelek dengdayên, ev tiştî di jiyana xwe ya di hingê de neşûnî bû.
Encam ew bû ku hem PDK û hem jî PUK parçe hatin, ji ber nifaq di nav piştgirên di derbarê neyekbûnê û hêza di navbera her du partî de. Ew xuya kir ku her du yekî tund bû, û têgihiştin a cuda bi çi tiştî siyasî ku piştî vê şera navxweyî ya Kurdan a nebaş hat, heye. Lê hilbijartinên xwe jî bersiv bûn. Komîteyekî qanûnî ku ji hêla dengdayên Kurdan de li Hewler hat diyarkirin, cih pê girt. Niqaş bi zimanê Kurdî ya Soranî destpê kir. Qanûna bingehîn hate pejirandin. û di heman demê de, beden parastina siyasî ya yekem hate damezrandin.