لە بەهاری سالی 1991 دا، میلیۆنان کورد بۆ چیاکانی باکووری عیراق و سنووری تورکیا و ئێران هێنا. سپای عیراق یاریشتنی لێپرسینە سیاسیدا کۆتایی هێنا کە دوای شەڕی خەڵیج هاتبوو. شاڕ پڕ بوو لە خێزان کە هەموو شتیان پاشان هێشتبوو. نیشاندانی ئەم جۆرە دۆخە لە هەموو جهاندا تێپەڕ کرا و وەڵامی نێودەوڵەتیدا هاتە پیش کە جار و جیگە نابینرێت. لە چەند هەفتەیەکدا، یاسایەتی یەکگرتوو و شانتەربریتانیا و فەرانسە هەڵگری پەرۆکەی تیربێژ لە سەر کوردستانی عیراق دامەزراند. ئەم هەڵگری تیربێژەی کوردییە دیتوە کە لە دواجام شتێکی ماندووبوو کە کەس یان کات شێوەی وێ نەبینیبێت: پاڕلەمانی کوردیدا کە پێ دیاری کراوە لە خاکی کوردستان.
ئەم هەڵگرییە چۆن درووست بوو
هەڵگری پەرۆکەی تیربێژ، کە جارێک پێیدا دەڵێت “بەرنامەی دابینکردنی ئاسایش” و پاش ئەوە “بەرنامەی چاودێری باکوور”، تیربێژە حکومی عیراق لە دەنگ خوازراوە بۆ ئەوەی بە سەر ھەژمارەی 36ی عریض پڕۆ نەکەن. ئەمە نیشان نەدەدات کە هەڵگرییە ئاسایش و پارێزگاری تێدا بێت. هێز یا پێاشەکی جیاوە بوون، و سالانی یەکەمی 1990 میجانی بێ مەیداندا بوون. بەڵام هەڵگرییە مەشتی بڕیاری بوو کە بەغداد نەتوانیت هیزی تیربێژیدا لە باکووری کوردستان بەکاردەبڕێت، و ئەمە جێگیری کار بوو تێچوونی زیبدا بۆ شتێکی نوێ کە بێت بەرەو پێش.
سپای عیراق لە دواتری سالی 1991دا لە زۆربەی هەڵگریییەکە هێنایەوە، و پارتیە سیاسیە کوردکاندا، بە تێیدا پارتی دیموکراتی کوردستان (KDP) کە سەر بە مسعود بارزانی بوو، و یەکێتی نیشتمانی کوردستان (PUK) کە سەر بە جلال تاڵەبانی بوو، خۆیان بینی کە دەتوانن رێسایی لە هەڵگریی بن، نەک تەنھا شێوەی جەنگ بۆ ماندووبوون. پرسیاری چی بکەن بە ئەم هەڵگریی بە خواریبوو.
دانپێدانی 1992
لە مایسەی 1992دا، کوردستان یەکەمین دانپێدانی پاڕلەمانی ئازاد داهێنا. خەڵکی Hewler و Silemani و Duhok و نێوخۆی یەکتریی جار بە دانپێدان چوون بۆ ئەوەی نوێنەری جۆمە ملیەتی کوردستان بتاقین. بە پارێزگاری لە ڕاپرسی بەرزبوو، و بەپێی گومان، دۆخ بوو بە شێوەیەکی مانگاندن و جەژنی هاوجۆڕ. بۆ زۆرەی ڕاپرسیان، شتی وەی نابینایبوو لە ژیانی خۆیان.
دەنجام بوو هەم بە KDP و PUK جیاواە قەچی، بە پێوەندی هاوسەنگ کە دوو پارتی تێکەلێ بوون بۆ بۆشایی یەکسان و هێز بەشکردن. چاونیشاندا بوو هەمێک کەموری، و ژێروی تێچوون دیتە ئاکام خاڵی سیاسی تێدا هاتە یەکدا کە پاش ئەمە شەڕی ناوخۆیی کوردی خراپ دا. بەڵام دانپێدان خود مەشتی بڕیار بوو. کۆمسیۆنی یاسادان کە لەلایەن ڕاپرسیە کوردکاندا دیاری کراوە، لە Hewler کۆبوونەوە. نیقاش لە زمانی سۆرانی کوردی جار بەدی کرایەوە. یاسا پاسی کران. بەھاودەمی کێشە سیاسیی هەڵگریی، دامەزرانی بوو.