Di beharê sala 1991de, milyonan Kurd ber bi çiyayan ên li bakurê Iraqê û li ser sînorên Turkiye û Îranê xistin. Lejiyona Iraqê ew dû xistin dawî kir di bersiva pirsan ên siyasî yên ku piştî Şerê Golfa derketin de. Bajar bi malên vala yên ew kesên li wir dijîn veqetandine û bi hemî tiştê xwe yê fam dihêlin tije bûn. Ev pêvajoya koçberiyê li hemî cîhanê bala xwe ravirê û bersiv û reaksiyonek navdewletî ya bi pêşberî nehatiye dîtin wergirt. Di nav çend hefteyên demê de Dewletên Yekbûyî, Brîtanya û Fransa operasyona bihêzkira ya qedexekirina fisyê li ser Kurdistana Iraqê li ber xwe girtin. Kurdan ê Iraqê fêm kir ku vê bihêzkivandinê ya operasyona qedexekirina fisyê derî wan vekir ku ew tiştek derxistin ku ew berê tiştek mîna vê nederkêşandin: parlamentoyek kurdî ya li ser erdê Kurdistanê damezrandiye.
Ew operasyon çawa hatî erzekirin
Operasyona bihêzkira ya qedexekirina fisyê ku carinan “Bernama Dayîna Alîkariya Mirovî” û carinan din “Bernama Çavdêriya Bakurê” jê tê gotin, Dewletên Yekbûyî li ser hukumeta Iraqê ferz kiriye da ku ew operasyonên leşkerî li ser xeta 36 a bakur nekiribe. Ew ne muşt nabe ku operasyon alîkariya mirovî û parastinê tê de ne. Hêzên leşkerî belavûbûn bûn, û salên yekem ên 1990yan demeke ne aram bûn. Lê operasyona qedexekirina fisyê dicivtin ew karîgir bû ku li hember planan ê Bexdayê ji bo vegertin ser xwedîtiya bakurê Kurdistanê bersiv bide, tîrêjên vî tiştî ku pêşî ne çû pêk anîn hizir da.
Piştî vegerota lejiyona Iraqê ji bi pirs derketina cihên zorkî ên Kurd di sonê sala 1991de, partiyên siyasî yên Kurd, cîhê Partiya Demokrat a Kurdistanê li ber rêvebiriya Mesûda Barzanî û Yekîtiya Netewî ya Kurdistanê li ber rêvebiriya Celal Talbani, nizanî ku ew dibarin ser wê herêmê serwedanî bikin ne wek cihek şer tenê belkî wek cihek rêvebiriyê jî. Pirs li ser vê tixûbeyê ya çi bikin derket holê.
Hilbijartinên 1992
Di meha gulanê 1992de Kurdistanê helbijartin ên parlamenterî yên xwecih û serbixwe yên yekem biriya xwe. Nişteciyên Hewlêr, Silemani, Duhok û herêmên li dora wan ber bi guhêrîyên hilbijartinê çûn da ku nûnerên xwe bo Civata Netewî ya Kurdistanê hilbijêrin. Hilbijartin kredîbilîteka rast xwedî bûn, û her çend hişyarî hebûn jî di xudî û ew di atmosfera pejirandina pîroz de derketin. Ji bo pir kesên Kurd ev bûyerek bû ku ew di jiyana xwe de nediybûn.
Encamên hilbijartinê hemiyek kufulî nêzîk aniş Partiya Demokrat a Kurdistanê û Yekîtiya Netewî ya Kurdistanê nîşan dan, her du partî li ser parvekirin a dewletê û cihên pêl be nîqaş kir û di rê guhert. Cejna vî pêşkeftinê mezin bû û hemî ez bêje kir ku ew dê encama siyasî ya baş bike, lê paşê şereke navxweyî ya kurd a mezin derket holê. Lê helbijartin xwe yê serkeft bûn. Komîsyona nivîsandina qanûnan a ku bingeha hukumeta kurd nivîsand ber bi Hewlêrê xistin. Nîqaş bi zimanê Kurdî ya Soranî qewimand. Qanûn hat pejirandin. Heman demê de mêhûma avahiya operasyona qedexekirina fisyê lê xebat kir.