Silêmanî (Sulaymaniyah), bajarê duyemîn mezinahî ya Herêma Kurdistana Iraqê ye, û aerayeke taybetî heye ku wê ji hemwelatiyê wê yê Hewlêr (Erbil) cûda dike. Kesan ji her derê herêmê dibêjin ku ew bajar bêtir edebî ye, bêtir siyasî ye, bêtir taybet bi raman û huner. Ew ku ev nav û deng fair e an na derbarê Hewlêrê, beşeke din a şûnda ye, lê ew tiştek jêrîn û rast derbarê Silêmanî û mûmedarî dibêje ku welatiyên Silêmanî ji jiyana çanda bajarê xwe tê xwe. Di heman demê ku bi Emîrê Baban li dawiya sedsala heyjanzdehemîn e ku ew bajar damezrîn dibe, ew bi tesrûfata Rojhilata Navîn nisbatan bajareke nû ye, lê ew di jiyana xwe ya kurt de gelek tarîx, şiir û derd tê xwe kişandiye.
Bajareke ku Parkan Aziz Dike
Silêmanî ji gelek bajarên herêmê bêtir kesk û sabz e. Rêyê bulaşî ye ku Kuçeya Salim tê gotin û pir dar dihewîne, cî ye ku ew bi dawiya êvarê gelek caran tê meşîn. Bajarê de jî gelek park hene ku malbata li serek hefteyê li vir kom dibin. Parka Azadî, ku navê wê bi Kurdî azadî tê wateya, nêzî navenda bajarê ye û li În xwedî piştî xwe gelek kesî, zarok û mêr yên koka tiştî lîstin dihewîne. Çiyayên li dora bajarê ji gelek cihan tê dîtin, û ew paşve bajarê di peyzajek balafir de, ne li ser bûmê ye. Bihara wexta çiya kesk û hewaya soçin biqedayê, bajarê dikare hûmeke bê çepîn zûba fireh xirecî derxe.
Bazara navenda Silêmanî, xortiya bajarê fêm bikin tê. Ew li ber bazarên bajarên kal û xwera kesokan ne ew ew tê xwe ew zindî û baştir tê peçan, û çaywêlên li dora wê cihan in ku tûtebêjî derbarê siyaset, futbol û şiirê saet dirêj demdirêj bûmê. Silêmaş, kesan ji bajarê vê tê gotin, nav û deng in ku ra xwenasên xwe ne, û were çaywêlê ku geliyê şiyayî bike.
Şaîrên Silêmanî
Silêmanî hin ji girîngtirîn kesên edebiyata nûjen a Kurdî çêkiriye, nemaze di dialekta Soranî de, ku ew şêwe ya Kurdî ye ku herî zêde di Kurdistana Başûr û parçeyên Îranê tê metirsîn û nivîsîn. Bajarê bi qûva şaîrê klasîk a Kurdî Nalî tê girêdan, ku di destpêka sedsala nuzdehemsanî de jiyan kiriye û şiirên wî yên hemdilî û felsefî îro jî tê xwendin û bîra. Mahwî û Salim jî di nav şaîrên navdar ên ku tê bajarê girêdeban de ne, û rîwayeta wan hemiş naqediye.
Şiir di Silêmanî de ne tenê beşek dersa dibistanê ye û ne jî pêşandana muzeyê. Ew tişteke ye ku merivên li gotûbêjê hevdu bêjin û li medya civata neteweyî li ser mêjindin. Bajarê bi dirêj demê jî xwedî rûnişteke edebî ye ku li carekî û xebatî, weşanderî piçûk û rûnişteka tûta kritîk a şagirt. Nivîskar û şaîrên Kurdî ji derve herêmê demek gelek caran gihane Silêmanî ji ber ku şiirê serokî û xezalet welatî xwest. Ew çandê xwendin û rûniştek, beşeke ciye ye ku dema kesan Silêmanî bajarê çanda Kurdistana Başûr dibêjin, ew tişt difehmiyan.
Amna Suraka: Malê Sor
Siyahatê Silêmanî bê Amna Suraka jê nabe, û bêbilêvekirî ya bajarê nabe. Navê Amna Suraka bi Kurdî Ewledariya Sor tê wateya, û ew nav li damezrandinê sûcdarî Iraqi di bajarê de di demê partiya Baas de hatiye dayîn. Ew cih dehnê û vepirsînê ye ku gelek Kurd li vir hatin girtin û derdî gelek tê destnîşan kir. Gava hêzên Kurdî di 1991 de bajarê bi xwe kir, ew malê bi hêz girtî û paşê ji amilî muze çêdibe.
Niha, Amna Suraka yek ji girîngtirîn muzeyên bîranîn di Rojhilata Navîn de ye. Ew xujartin û rawekirinên azadî û wî xwal û qutabxaneyên ew dihêle, û ew xebata nihilandinê ku dijî gundên û civaka Kurdî di Operasyonên Enfal ên dawiya salên 1980yî de hatiye kirin teqdim dike. Xularek din, ku Odê Ayînê tê gotin, bi hezaran çiraskek piçûk û rehên ronahî tê pêçandin, her yek gundeke bûye nihîlandin temsîl dike. Bandora vê tiştê bê deng û xapandinê ye.
Muzey materiyal û xemdiranî xwe bi ferz bandor dike. Ne piştî berevanî û ne jî jêê dikeve bersivê taybetî. Ew tenê nîşan dike ka çi derket, bi zelal û rastî, û bawer dike ku serokan encam xwe ên derxistin. Gelek Kurd ji velatiyetê Silêmanî tên cih sûcdarîya, caran ji bo bibînin repenê ya malbata xwe, caran ne tenê ji bo fêm kirina demeka tarîxî ku di zarokîtîya xwe de hûvîtî de bûn gelo vêça.
Silêmanî li ser Kurdistan.fm
Şaîr, muzîsyen û çîrokbêjên Silêmanî bi zûr bêne kêşandin bo çanda Kurdî ya ku tudigerin li ser Kurdistan.fm. Ger Silêmanî we girtin, an çi bîrên we yên vê bajarê hûn dixwazin parve bikin, em hêvî dikin ku hûn peyameke ji we bibînin. Peymameke ji me re bişînin, strana ku tê bajarê ve têkel be xwahest bikin, an tenê dibêjin Silêmanî ji bo we çi tê wateya.