Çiyayên Zagros bi dirêjayî qada 1500 kilometre ji sînorên Turkiyê û Ermenistanê li bakur dest pê dike heta Îran û Iraqê û heta xelîja Farsî dê bigat. Bo kurdekan, ev zincîra tê bi dirêjayî kalbera sruştî ne. Brîtiye lejan nawçeyek ku jiyana kurdan wek îstA çêkirdûye, nawçeya helbijardina pêkohênina gundekân û ewey ku jeng dekura bitêpexrin û ewey bizînin û kateya koçîna mêrî pişt û mal diyar kirdûye. Çiyayên Zagros li Kurdistanê têkoşana ciyawaztya cûtîyetî wek zman û cejna pênasbé kirdûye.
Zincîreyek bi murovê zor
Çiyayên Zagros yek cure ne. Li bakur, deruberî Hakari ku îstA bi başûrxorî Turkiyê û heta bakunxorî Iraqê hisab dekrêt, quprbeyekan berz û bi berfre pûşraû bi hemû salî, û tengdrêjekî robar lêda debrrêtewe. Li başur û xorî, li rojhellat ji nawçeya kurdî Îranê, zemin zarav frê debêt zestî dol û berzayî frê. Nawçeya dola Horamân ku êsta li sînorê Îran û Iraqê daye, bi navê yekeyek leser û grikbêztrîn şwîndA, katêk gundekân têkda koprixûû bo ew dîwe û robar ber bûye asanî bo mîlyonan sal brîtand.
Çend qupbrek 3000 meter ji sernûsîn werdaye. Berztrîn xala bakunxorî Iraqê, Şêxdar, bi nîqda 3611 meter beserî sînorê Îranê heye. Berfra zistanê robarekan fî dike ku dolanî xwarewe xêrî dike, ji êstawê dênî serestaîyî Tîgrisê. Riqandina berf ji beharîda dekuranê sûj û gurangî bt, cojay pîtrekeyan bêdeng dekate sêlî wate fîtotî bi roje çend da.
Asanî xwe qiseyekî dirêj derraî. Zincîra çiyayî Zagros behoy lêburdna plaketê jeolojî ya erebî û asyayîda enjamda, ev prbsseye bete tê nabwar hîç kat. Ji hemû seri nawçekeda hein keremeye bete bejbeda rû ddat. Asanî brişûû bo dêngheynera kateya rêngîr ku wênaî berz hibûye, tîlek pal hawpeymanî koçan wek hêle ji seroû zemin.
Jiyana Çol li nîqdA
Ciyawaza nîqda û aborî ji seri Zagrosî laweekî ciyawaza jiyana koçberî çêkirdûye. Xês qaweyi hişta ji darîstanî dûr dûst li bakur jiyan dike. Silana Farsî ku yekeyek ji meznetrîn cure slana ji duniya xweyê ye, li çiyay bakunxorî Iraqê û nawçeya kurdî Îranêda tomarkraûn, sîlal sîlal û hîç car şt natrêt. Mêşka şar li dola rowrek darîstanî gireng n, la yehro û de ciya bi hererre li berzayî da brîya detawekan.
Jiyana koçberî taybet bo balandeya taybeta sruştî koçê yahîda rîçî. Zagros bê şweya koçî sereke asyay nawend û Afrîqayê daye, û beharî û payîz cemaetî bçûkî teyîya û balandeya dêngdar bo memrê tê hênin. Silana Lor