Di bahara 1991an de milyonan Kurd bo çiyayê bakûra Iraqê û sinorê Turkiyê û Îranê helatin. Supaya Iraqê pêşber fikirbûbû ku operasyonên siyasî an abooyî ku piştî şera Tajê bûn tê de kotayî pê bihên. Rêgakan pir bûn ji xêzanan ku hemû tê berdin dikeran. Ev bircar li hemû cîhanê pê bû û wexêma nêwdewletî hat û caran nayê. Çend hefteyek da yekîtiya Amerîkî û Brîtanî û Frensî parêzgehabûna Kurdistanê li ser bakûra Iraqê damezrandin. Ev parêzgehabûrî ya Kurdî ya ewê jî ku di kostayyê de hiç kesê an katê û şêweyê wisa nê bînibûbû. Palemana Kurdî li ser xakê Kurdistanê derya dikan dekran.
Ev parêzgehabûrî çon drûst bû
Parêzgehabûna Kurdistanê ku jara jara pê dilet bername ya pêşkêşkirdina asayış û dûpê ewê bername ya çavdêrî bakûr li bin hukumeta Iraqê helatin bo ewê li ser jimara 36an sernekewtûn. Eme nîşan nadadat ku parêzgehabûrî asayış û parêzgehabûrî pê tê dabêt. Hêz an yêkîtya jiabû û salên destpêşxistina 1990an li welat bê paswaran bûn. Bellam parêzgehabûrî ştêkî bû ku beğdad natuwan hêza Iraqî li bakûra Kurdistanê bikar behêne û eme jêgaya karbû. Têgihîştin zêdetir bû bo ştêkî nû ku bi pêş bçê.
Supaya Iraqê li dûa sala 1991an li komela parêzgabûhan helatin û partiyê siyasîya Kurdekan tê da partî ya Demokrasyê Kurdistanê (PDK) bi serpêrstiya Mesud Barzanî û Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê (PUK) bi serpêrstiya Jelal Talabanî berjestte bûn ku bîrubawerîmend ku tuwan erkî bîrkarane li parêzgehabûrîda bigrin ne tê nehe şêwey jeng bo başbûnî. Persîyar bûbûye ku çi bikin bem parêzgehabûrewe.
Dengdan 1992
Li mehên 1992an Kurdistanê yekem dengdana Palemenê Azad encam da. Xelkê Hewlêr û Silemani û Dihok û nêwan da yek car bi dengdan çûn ku dûa ewê nûnekar bidin bo komela millet ya Kurdistanê. Bi parêzgehabûrî li pereya balakrawekan û li gulap û goman barûdoz bû bi şêweyekî hêmin û cejn yeksan. Bo zor ji raprsîndravan ştêkî wisa nê bînibûn li jîyana xwe ya da.
Encam bû herdû ji PDK û PUK jiawazî kirdin bi pevwendî hîvadari ku du partî bi yektrê de bo bê bejê havsengî û hêz bo parcekirdina. Nîşandexab bû ku herdû kemî hebû û têgihîştin jî ligel hîç ya siyasî da ku dûa em jengî nav Kurdîda xrab bû. Bellam dengdana xwe bo wexêm bû. Komîsyona yasayê ku li rê ya persîyarndrawanî Kurdewan diyar krabû li Hewlêr ko bûwewe. Nîqaşandîn li zimana Soranî ya Kurdîda destpêşxist. Yasaya xwe bexşî. Li hem satda persgiraneyê siyasî yekem parêzgehabûrîya da damezrandin bû.