Di biharê sala 1991 de, milyonan Kurd bo çiyayên bakurê Iraqê û sînorê Turkiyê û Îranê hûn. Ordiya Iraqê piştrast kirin ku operasyonên siyasî yên piştî şerê Tajoye ên wê biqedînin. Rê tije malbat bû ku hemû tiştên xwe paşve heftin. Beşa vî sênaryoyê di hemû cîhanê de hûn û bersiva navneteweyî hat û carinan nemêje. Di çend hefteyan de, yekitiyên Amerîkayê û Brîtaniyayê û Fransê parêzgiriya Kurdistanê li ser Kurdistanê Iraqê damezrand. Ev parêzgiriya Kurdî dît ku di dawiyê de tiştê mirov an dem şêwey wê nebin dît: Parlamentoya Kurdî ya li ser xaka Kurdistanê bê diyarkirin.
Ev parêzgirî çawa derketî
Parêzgiriya Kurdistanê, ku carekî pê tê gotin “Bernameya Pêşkêşkirina Ewlekariyê” û piştî wê “Bernameya Çavdêriya Bakur”, ji hukumeta Iraqê hûn da bo ku li ser hejmarê 36ê berz neçin. Ev nîşan nade ku parêzgirî ewlekarî û parastin tê de hebe. Hêz an pêaşê cuda bûn, û salên destpêka 1990an li welatê bê dayikanê bûn. Lê parêzgirî tiştê meşû bû ku Bexdad nikaribû hêza Iraqî ya li bakurê Kurdistanê bikar bînin, û ev cihê karê bû, têgihîştina zêde bû, bo tiştê nwê ku bê ber bi pêş.
Ordiya Iraqê di paşî sala 1991an de ji pirê parêzgiriyan hûn, û partiyên siyasî yên Kurdan, tê de partiya Demokratîk a Kurdistanê (KDP) ya serokatiya Mesud Barzanî û Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê (PUK) ya serokatiya Jalal Talabani, xwe dît ku dikarin mîsyona biryardayî li parêzgiriyê bin, ne tenê şêweyê şer bo xweşbûn. Pirsya çi bikin bi vî parêzgiriyê dayik bû.
Hilbijartin 1992
Di meha 1992an de, Kurdistanê yekem hilbijartina Parlamentoya Azad anî. Xelkê Hewler û Sîlemanî û Duhok û navxo yektrî carekê bi hilbijartinê çûn bo ew ku nûneratî komeleyên millet a Kurdistanê bidin. Bi parastin ji pirsên bala kişandî, û li gorî guman, rewş bû bi şêweyeke perçemedan û cejna wekhev. Bo piranî pirsyargan, tiştê wî ne dît li jiyana xwe.
Encam bû hem ji KDP û PUK cuda qal, bi têkiliya balafirkirin ku du partiyan bi hevdu dç bo şûnî wekhev û hêz parçekirin. Çavnişan bû hem yek kêmî, û dje têgihiştin dît enetam xalî siyasî tê de hatin hev ku piştî vî şerê nav Kurdî xrab da. Lê hilbijartina xwe meşû bersiv bû. Komisyona Yasa ya ji aliyê pirsyarên Kurdan ve hatî diyarkirin, li Hewler kom bûn. Nîqaş di zimana Soranî ya Kurdî de jî destpê kribû. Qanûn xweparast. Di heman demî pirsgirêka siyasî ya parêzgiriyê de, damezrandin bû.