Li beharê sala 1991an da, milyonan kurd bo çiyayî bakuurî Êraqê û sinorê Tirkiyê û Îranê helatin. Supaya Êraqê pêşdar fikirbûbû ku operasyonên siyasî an aborî ku piştî şerê Tajê bûn, tê de kotayî pê bihêjin. Rêgakan pir bûn ji malbatan ku hemû tîpperîn dikirin. Em biriyarê li hemû cîhanê pê bû û welemat nêwedaletî hat û car nayet. Çend hefteyekda, yekîtiya Amerîkî û Brîtanî û Ferensi parêzgeha Kurdistanê li ser bakuurî Êraqê damezirandin. Em parêzgariyê kurdî ew bû ku di kotayîda hîç kesê an katekî û şêweyî wusa nebînibûbû: Parlamentê kurdî li ser xakê Kurdistanê derîyakan dikirin.
Em parêzgariyê çawa derzî bû
Parêzgeha Kurdistanê, ku car car pêyda dêlîn “bernameya pêşkêşkirina asayişê” û piştî ewê “bernameya çawdêrî bakoor”, ji hukumeta Êraqê helatin bo ewê li ser jimara 36ê sernekewtin. Ev nîşan nada ku parêzgarî asayişê û parêzgarî pê tê da bê. Hez yan yêkitî jiabûbû, û salên desnpêşxistina 1990ên li welêt bê pasewan bûn. Bellam parêzgeha ştekî bû ku Bexda netwanî hêza Êraqî li bakuurî Kurdistanê bikar bihêjinit, û em jê cihê kara bû, têgeyştin ziyatir bû, bo ştekî nû ku bi pêş biçê.
Supaya Êraqê li piştî sala 1991an da li komelê parêzgarîhanda helatin, û partiyê siyasiyekana kurdakan, tê da partî Demokratî Kurdistanê (PDK) bi serpêrrastî Mesûd Barzanî û Yekîtiyê Niştimanî Kurdistanê (PUK) bi serpêrrastî Celal Talaban, berceste bûn ku birubawirêndin ku dikarin erkî bîrkarane li parêzgarîda bigrin, nek tênehe şêweyî jeng bo başbûnî. Prsîyar bûbû ku çî bikin be em parêzgarîyewe.
Dengdan 1992
Li meha 1992an da, Kurdistan yekemîn dengdana Parlamentê azad enjam da. Xelkî Hewlerê û Silemani û Dihokê û nêwan da, yek car be dengdan çûn ku piştî ewê nûnêr bidin bo komela miletî Kurdistanê. Be parêzgarî li prsîyara balavkirawekan, û li gûlap û guman, barudoxa bû be şêweyekî hêman û jejn yeksan. Bo zorer ji raprsîndiraweyan, ştekî wa nebnibûn li jîyana xoyanda.
Encam bû herduwek ji PDK û PUK jiavazî kirdin, be peywendî hiwadara ku du partî be yektrda bo bê bejê hawsengî û hez bo parçekirdina. Nişandexab bû ku herduwek kemî hebû, û têgeyştin di lege hemî siyasî da ku piştî em jengî nav kurdîda xirab bû. Bellam dengdana xoyî bo welemat bû. Komîsyona yasayî ku li rêya prsîandrawanî kurdewê dîary krabûbû, li Hewlerê ko bûwnewe. Nîqaşandin li zimana soranî kurdîda desnpêşxist. Yasa xobexşî. Li hemam satda prsgîraneya siyasî yekemîn parêzgariyeya da, damazirandin bû.