لە بەهاری ساڵی 1991، میلیۆنانی کورد بۆ چیاکانی باکووری عێراق و سنووری تورکیا و ئێرانی بڕۆیشتن. فێرسەی عێراق تاقیکردنیان کۆتایی پێهێنا وەک وەڵامی پرسیارە سیاسیەکانی کە دوای شەڕی خەلیج دروست بوون. شاردا بە مالانی ڕق بوو کە مێژووی لێیان جێهێشتبووین. ئەم موجە مایگرتن توێی تێکۆشان لە هەموو جیهانی کێشا و وەڵامی نێودەولەتی تێپەڕیبوو. لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا، ویلایەتە یەکگرتووەکان و بریتانیا و فڕانسا عمەلیاتی قادەخازی فڕۆکە لەسەر کوردستان خێرا کردن. کوردی عێراقی تێگەیشتن کە بەهێزکردنی ئەم عمەلیاتە دەتوانی دەرگایەک بۆیان بکاتەوە بۆ ئەوەی تێکۆ کاری نەکردی پێش: پارلێمانێک کوردی کە لە سەر خاکی کوردستان بنیاتی بنێن.
ئەم عمەلیاتە چۆن شێوە گرت
عمەلیاتی قادەخازی فڕۆکە، کە جارێک بە نافی “بڕنامەی دیاریکردنی یارمەتی مرۆڤایەتی” و جارێکی تر بە نافی “بڕنامەی چاودێریکردنی باکوور” دێت، ویلایەتە یەکگرتووەکان لەسەر حکومەتی عێراق سپاردن بۆ ئەوەی عمەلیاتی نیزامی لەسەر لایی 36ی باکوور نەکات. ئەمە بەتێپەڕبوون بە واتای ئەوەی کە عمەلیاتەکە یارمەتی مرۆڤایەتی و پاراستن تێدابێت. هێزە نیزامیەکان دابەش بوون، و ساڵانی یەکەمی نەوەی نۆڤەمبەری سەردەمێکی نەستۆون بوو. بەڵام عمەلیاتی قادەخازی فڕۆکە کاریگەری تێدا هەبوو لەسەر پلانە بەغدادی بۆ گەڕانەوە بۆ دۆزی دەسەڵاتی سەر باکووری کوردستان، کە ئەمە دەرگایێک بۆ پێشکەوتنی نوێ دا کە پێش نەبوو.
دوای پاشکۆچوونی فێرسەی عێراق لە زۆربەی ناوچەکانی کوردی لە کۆتایی ساڵی 1991، پارتیە سیاسیە کوردەکان، بەتێپەڕ پارتی دێموکراتی کوردستان بە سەرپەرشتی مسعود بارزانی و یەکێتی نیشتمانی کوردستان بە سەرپەرشتی جەلال تالەبانی، تێگەیشتن کە دەتوانن ناوچەکە بە دەسەڵات بگرن نەک تەنیا وەک ناوچەی جەنگ بەڵکو وەک ناوچەی رێکخستنی. پرسیاری دروست بوو کە ئەمە چی دەبێ لە بارەی ئەم دەرگایە بکرێ.
دوپاڵیکردنەوە ساڵی 1992
لە مایسی 1992، کوردستان یەکەم دوپاڵیکردنەوەی پارلێمانی خۆراپۆی ئێمە ئەنجام دا. ئاشتیوانی هەولێر و سلێمانی و دهۆک و ناوچە دەوروپاڵسوکانیان چوون بۆ بابەتە دەنگدانەکان بۆ ئەوەی نوێنەرانیان لە جمجەمەی نیشتمانی کوردستان هەڵبژێرن. دوپاڵیکردنەوەکە ئەتوانی ڕاستی تێدا هەبوو، و تێپەڕ لە پێجنە گومانەکاندا، بە سنووری ئاشتی و لە هەوای بژاردەیی لێدا بوو. بۆ زۆرینەی کوردەکان، ئەمە رووداوێک بوو کە لە ژیانیان تێناپێچونێتی.
ئەنجامەکان نزیکی هاوسان لەنێوان پارتی دێموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتمانی کوردستان خوێندا، لە کاتێکدا دوو پارتەکە لەسەر داباشکردنی دەسەڵات و ئاسنکان بە یەک شێوە لێکدا کراون. هاتنە سیفت بۆ ئەم