لە بەهاری ساڵی 1991 دا، میلیۆنان کورد بۆ چیاکانی باکوری عیراق و سنوری تورکیا و ئێرانا هاتن. ئۆردووی عیراق لە دواپەڕی پرسی سیاسی کۆتایی هێنا کە پاش شەڕی خلیج هاتبوو. شار پڕ بوو لە مالانی کە هەمووی تێدابردرابوو. نیشاندانی ئەم جۆرە بێدارمانی لە هەمووی جیهان دا دەستی پێکرد و جوابی نێودەوڵەتی دەستی پێدا کە جار و پێکەمن نایەتوێ بینراوە. لە چەند هەفتەدا، یاساگرێکانی یەکگرتو و بریتانیا و فەڕانسە، بەهێزکردنی پرۆژەی تیربێژ لە سەر کوردستانی عیراق دامەزرێنان. ئەم بەهێزکردنی تیربێژی کوردی بینی کە لە ئاکامدا شتێکی بێسلیق بوو کە هیچ کەس یان کات شێوەی نایتوێ بینراوە: پارلێمانی کوردی کە بە دیاریش کراو لە خاکی کوردستان بوو.
ئەم بەهێزکردنە چۆن درست بوو
بەهێزکردنی پرۆژەی تیربێژ، کە جارێک پێی دەڵێن “بەرنامەی دابینکردنی ئاسمایشە” و پاشان “بەرنامەی چاودێری باکورە”، تیربێژ حکومەتی عیراق لە دەنگ خواستی بۆ ئەوەی لە سەر ژمارەی 36ی ئاردی پاراس نەکات. ئەو نیشان نەدا کە بەهێزکردن ئاسمایشە و پارێزگاردن تێدا بێت. هێز یا پێشتر جیاوازە بوون، و ساڵانی یەکەمی 1990 میانە بە میدان بوون. بەڵام بەهێزکردن زۆر جوابی بوو کە بەغداد نەتەنیا هێزی تیربێژی لە باکوری کوردستانە بە کاربێت، و ئەوان ئیشکاری نیشتیمانی بە وسیلەی فراوان بۆ شتێکی نوێ کە بەو پێش نەهاتبوو پێش بخوات.
ئۆردووی عیراق لە دواتریش ساڵی 1991 دا لە پیرۆز بەهێزکردنەکان مایەوە، و پارتی سیاسی یا کوردان، تێدا پارتی دێموکراتی کوردستان (KDP) کە سەر بە مەسعود بارزانی بوو، و یەکێتی نیشتیمانی کوردستان (PUK) کە سەر بە جەلال تالەبانی بوو، خۆیان دیتن کە دەتوانن ڕێسایی لە بەهێزکردندا بن، نەتەنیا شێوەی جەنگ بۆ بێسلیقبوون. پرسیاری چی بکەن بە ئەم بەهێزکردنە بە خواریبوو.
دانپێدانی 1992
لە مانگی 1992 دا، کوردستان دانپێدانی یەکەمی پارلێمانی ئازاد کرد. خەڵکی هەولێر و سلێمانی و دهۆک و ناوخۆزی یەکتریش جار بە دانپێدان چوون بۆ ئەوەی نوونەری کۆمەڵی ملەتی کوردستان بگرن. بە پارێزگاردن لە ڕاستکوژی بارز بوو، و بە پێوەندی شک، دۆخ بوو بە شێوەیەکی منێتی و جەنگی هاوچۆ. بۆ پیرۆزی ڕاسەیی، شتی ئەو نایەتوێ بینراوە لە زاروکاتی خۆی.
دەمجمارەت بوو هەم بە KDP و PUK جیاوازە ڕێز، بە پێوەندی هاوسەنگی کە دوو پارتی تێکەڵ بوون بۆ بوشایی یەکسان و هێزی بەشکرن. چاونیشاندان بوو هەمە کەمراتی، و ژێرە تێ چوون دیتی ئەنجام خاڵی سیاسی تێدا هات یەکتریدا کە پاشی ئەو شەڕی ناوخۆزی کوردی خراب دا. بەڵام دانپێدان خۆی زۆر جوابی بوو. کۆمیسیۆنی یاسایان کە لە لایی ڕاسانی کوردان دیار کران، لە هەولێر کۆچ کردەوە. نیقاش لە زمانی سۆرانی یا کوردی جار بەدی کراوە. یاسا پاس کرا. بە هاوکات