لە بەهاری ساڵی 1991، میلیۆنان کورد بۆ چیاکانی باکووری عێراق و سنووری تورکیە و ئێرانەوە پڕاۆیە کرد. سوپای عێراق بە هۆی پرسیارە سیاسییەکانی کە دوای شەڕی خەلیج ڕوویدا کۆتایی بۆ دەنووسین کردن یان. شارۆچکەکان پڕ بوون لە ماڵەکانی ئاوایی بۆجێ بە بێ مێسۆت. ئەم هاتوچۆی دێسپێتراندنە سەرانسەری جیهان بانگی خۆی کرد و بەرگری نێودەوڵەتی بێجگە لە هیچ ساتێکی بۆ بین نەبێت. لە چەند هەفتەیەک، یۆنایتید ستیتس و بریتانیا و فەڕانسە عەمەلیاتی بەهێزکردنی قاتلاندنی پڕوازی لە سەر کوردستانی عێراق دامەزراند. کوردە عێراقییەکان تێگەیشتن کە ئەم بەهێزکردنە دروازەیەک بۆ دەکردوە ئەنجامی تێدایە: پارلێمانێکی کوردی کە لە خاکی کوردستاندا دابمەزرێنن.
ئەم عەمەلیاتە چۆن شێوە بە دایبووە
عەمەلیاتی بەهێزکردنی قاتلاندنی پڕوازی، کە جارێکی بە “پڕۆگرامی دابینکردنی یارمەتی مرۆیی” و جارێکی تری بە “پڕۆگرامی چاودێری شمال” ناودەبریت، یۆنایتید ستیتس بەسەر حکومەتی عێراق سەپاند تاکو عەمەلیاتی سرتاتیژیک لە سەر ڕیزی 36 باکوور نەکات. ئەمە تێپەڕنابوو کە عەمەلیاتەکە بە تێپەڕاوی یارمەتی مرۆیی و پاراستن جێگە دایە. هێزە چەکدارەکان داڕێزراون، ساڵانی یەکەم هەتو نۆحەمیاتی سەردەمی نادۆزێ بوون. بەڵام عەمەلیاتی قاتلاندنی پڕوازی توانی بە بێجگە لە بۆچوونی بەغداد بۆ گەڕاوە دێسپێشاندنی دەسەڵاتی بەسەر باکووری کوردستان پاسخ بدات، ئیتر دروازەیەک بۆ پێشکەوتنێکی نوێ کردایەوە کە پێش ئیتر نەبێت.
دوای هاتنە دیار سوپای عێراق لە زۆربەی ناوچە کوردییەکان لە خوێندی ساڵی 1991، پارتیە سیاسیە کوردیەکان، لە ناویان پارتی دیموکراتی کوردستان بە سەرۆکایەتی مەسعود بارزانی و یەکێتی نیشتیمانی کوردستان بە سەرۆکایەتی جەلاڵ تاڵەبانی، تێگەیشتن کە دەتوانن بە ناوچەکە کنترۆل بکەن نەک تەنیا وەک ناوچەی شەڕ بەڵکو وەک ناوچەی بەڕێکوپێکی. پرسیار تێدا بوو کە ئیتر چی بە ئەم دەنگە بکەن.
ھەڵبژاردنی 1992
لە مایسی 1992، کوردستان یەکەم ھەڵبژاردنی پارلێمانی ئازاد و سونەتمەندی خۆی کردەوە. نیشتیمانی ھەولێر و سلێمانی و دھۆک و ناوچە دەوروبەریەکان بۆ سندوقی ڕای ھاتن تاکو نوێنەرەکانیان بۆ کۆمەڵگای نیشتیمانی کوردستان ھەڵبژێرن. ھەڵبژاردنەکە بە ڕاستیی دەبەوی پێ بوو، و تێپەڕ ئەگەر ھیچ هەست و دووبارە لەسەریدا ھەبوو، بە سەیری نیسبی بێ گرفتی بوو. بۆ زۆرینەی کوردان، ئەمە ڕووداوێکی بوو کە لە ژیانیان نەبیستیبێ.
ئەنجامەکان نیزیکی یەکسانی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتی نیشتیمانی کوردستان پیشان داد، دوو پارتە لە پێکهاتنی سوپا و مۆشکیەکان بە یەکسان لێکدابوون. جەژنەکان ل