لە بەهاری ساڵی 1991 میلادی، ملیۆنان کورد بۆ چیاکانی باکوری عێراق و سنوری تورکیە و ئێرانەوە هاتنە خۆپەنایە. هێزی سەربازی عێراق لە دوای پرسی سیاسی کۆتایی هێنای کە دوای شەڕی خەلیج هاتبوو. شارەکان پڕ بوون لە مالانی کە هەموو شتی خۆیان هێشتابوون. نیشاندانی ئیمە لە هیچ جیهاندا نەبووە و وەڵامی نێودەوڵەتی هات کە دوبارە نابێتە دیتن. لە چەند هەفتەیەکدا، یاسایەتی یەکگرتوو و بریتانیا و فەڕانسە، بەهێزکردنی پرۆژەی تیربێژ لە سەر کوردستانی عێراق دامەزراند. ئیمە هێزی تیربێژی کوردی دیتمان کە لە دوایی شتێکی نیشتمانی بوو کە کەس یاخود کات شێوازی نیبیویستووە. پەرلەمانی کوردی کە پێشاپێش دیاریکران لە خاکی کوردستانی عێراق دامەزرا.
ئیمە هێزی چۆن دروست بوو
بەهێزکردنی پرۆژەی تیربێژ، کە جارێکی پێ دەڵێن “برنامەی دابینکردنی ئاسایش” و دوای ئەوە “برنامەی چاودێری باکور”، تیربێژ حکومەتی عێراق لە دەنگ داوای بوو بۆ ئەوەی لە سەر ژمارەی 36ی ئەردی پاراس نەکات. ئەو نیشاندانی نەکرد کە هێزی ئاسایش و پاراستن تێدا بێت. هێز جۆری جیاواز بوون، و ساڵانی سەرەتای 1990 میانە بە میدان بوونەوە. بەڵام هێز مەشتی وەڵامی بۆ داگیر کردبوو کە بەغداد نەتەنیا هێزی تیربێژیی لە باکوری کوردستانی بە کار بێت، و ئەو جی خەباتە کە تونجی و بە پەراپێدانی بۆ شتێکی نوێ کە بە پێشتر ڕۆیشتبێت.
هێزی سەربازی عێراق لە دوایتری ساڵی 1991 میلادی لە پیرۆزی هێزکریان هیشتا، و پارتی سیاسی یی کوردان، تێدا پارتی دیموکراتی کوردستان (PDK) کە سەر لە مسعود بارزانی بوو، و یەکیتیای نیشتمانی کوردستان (PUK) کە سەر لە جەلال تالەبانی بوو، خۆیان دیتن کە دەتوانن ڕیساسی لە هێزکریان بن، نەک تەنیا شێوازی جەنگ بۆ نیشتمانی بوون. پرسیارەکەی چی بکەن بە ئەم هێزکریێ لە خواڕووی بوو.
داهەزاندنی 1992
لە مانگی 1992 میلادی، کوردستان داهەزاندنی یەکەمی پەرلەمانی آزاد هەبوو. خەڵکی هەولێر و سلێمانی و دهۆک و ناوخۆی یەکتری جار بە داهەزاندن چووە بۆ ئەوەی نوێنەری کۆمەڵە نیشتمانی کوردستان بگرن. بە پاراستن لە ڕاستیکوژی بار و برتۆکی، و بە پەیوەندی گومان، دۆخ بوو بە شێوەیەکی مانگاندن و جینگامی هاوڵکە. بۆ پیرۆزی هیچ راسپاسی، شتێ وا نابێتە دیتن لە گەنجانتی خۆی.
دەمجمارت بوو هەم بە PDK و PUK جیاواز ڕیز، بە پەیوەندی دۆزمەندیی کە دوو پارتی تێ کەڵ بوون بۆ بووشایی یەکسان و هێزی بەش کردن. چاوپێکەوتن بوو هەموو کۆشت، و لەژێرە تێ چوو دیت کە ئەنجام خاڵی سیاسی تێدا هاتە یەکدان کە دواتری شەڕی ناوخۆی کوردی خراپ کرد. بەڵام داهەزاندن خۆ مەشتی وەڵامی بوو. کۆمیسیۆنی یاسالێکی کە لە ئاڵی ڕاستی کوردان دیار کرابوو، لە هەولێر کۆچیان. نیقاش لە زمانی سۆرانی کوردی جار سەرپای کرابوو. یاسا پاش کرا. بە هاوکات پرسی سیاسی یی هێزکریی، دەمرزان بوو.