لە بەهاری ساڵی 1991دا، میلیۆنان کورد ڕۆیشتن بۆ چیاکانی باکووری عیراق و سنوری تورکیە و ئێرانی. ستێکی عیراقی پێشتر پلانی کردبوو هەموو کاری سیاسی یان ئابووری بێت کە دوای شەڕی خێج ڕووبدات بیهێندێت. ڕێگاکان پڕ بوون لە خێزاد کە هەمووی جا دەکەوتن. ئەو جووڵانەی تووشی سەرنج هەموو جیهان کرد، و وەڵام دۆخی نێودەوڵەتی هات، هەرچەند جووشوول بێت. لە چەند هەفتەیەک دا، ئەمریکا و بریتانیا و فڕانسە پاراستنی بۆ کوردستان لە باکووری عیراق دروست کرد. ئەم پاراستنەی کوردی شتێکی بوو کە هیچکەس پێش لە ئێستا نەبینیبێت، بە هیچ شێوەیەک نیە: هەڵبژاردنی پارلیمانی کوردی لە خاکی کوردستان.
ئەم پاراستنە چۆن دروست بوو
پاراستنی کوردستان، کە جارجار “بەرنامەی پاراستنی ئاسایش” ناودێن، هیندێ جار دوایتر “بەرنامەی چاودێری باکوو”، لە حکوومەتی عیراق جیاکرا بۆ ئەنجامدانی سەلماندن لە خێزی 36. ئەمە ئەنجام ناداتە فێ کە پاراستن تەنیا ئاسایش و پاراستن دەگات. هێزێک یان یەکەی جیا بوو، و ساڵانی یەکەمی نۆسەد و نۆڕەد لە کوردستان بێ پاراستنە بوون. لە بەڵام پاراستن شتێکی بوو کە بەغدا بەربڵاو کرد لە بەکارهێنانی هێزە عیراقیەکان لە باکووری کوردستان، ئەمەش مێدانێکی کاری بوو، و تێگەیشتن زیاتر، بۆ شتێکی نوێ کە ڕۆیشتبوو پێش.
ستێکی عیراقی دوای ساڵی 1991 پسڕکەوت لە زنجیرەی پاراستن، و پارتیتە سیاسیەکانی کوردی، تێیدا یەکێتیی دیموکراتی کوردستان (PDK) بە سەرۆکایەتی مەسعود بارزانی و یەکێتیی نیشتیمانی کوردستان (PUK) بە سەرۆکایەتی جەلال تاڵەبانی، بە درۆشم بەرسڕماییان وەک هێزی پێچەوانەی باوەڕی هەبوو کە تیایدا دەتوانی بەرپرسیاریەتی حکوومی هەڵبگرن لە پاراستن، نەک تەنیا ڕێسایەکی نیزامی بۆ فەلاحت. پرسیار ئەمە بوو کە چی لەگەڵ ئەم پاراستنە دەکەن.
هەڵبژاردنی 1992
لە ساڵی 1992دا، کوردستان یەکەمین هەڵبژاردنی پارلیمانی آزاد کرد. نیشتمەندانی Hewler و Silemani و Duhok و میانیاندا چوون بۆ رایدان جارێک بۆ هەڵبژاردنی نوێنەران بۆ دروستکردنی كۆمپانیا نیشتیمانی کوردستان. پاراستن لە پرسیارەکانی سەرەوە بوو، و لە نێو ترس و شک، هەوای جێنە و دادپالوو بوو. بۆ زۆر رایدەری، نەبینی بچووكی شتێک وەکوو ئەمە لە ژیاندا.
دەرەنجام ئەوە بوو کە هەردووی PDK و PUK کۆتایی بۆ هێنا، بە هۆی جیاوازی لە نێو پشتیوان هەبوو لە نەباڵانسێکی هێز نێوان پارتیێك. ئەوە نیشان داد کە هەردووی ضەیفان بوون، و تێگەیشتنی جیاواز لە هەر شتێکی سیاسی ڕووی دا دوای ئەو شەڕی نێخۆی کوردیەی خراپ بوو. لە بەڵام هەڵبژاردنی خۆی وەڵام بوو. کۆمیتەی یاسایی کۆ کرا کە بە رایدەری کوردی درێژکراو لە Hewler. گفتوگۆ دەست پێکرد بە زمانی کوردی سۆرانی. یاسای بنەڕەتی قبووڵ کرا. و لە هەمان کاتدا، یەکەمین بەدەنی پاراستنی سیاسی دامەزراند.