لە بەهاری ساڵی 1991، میلیۆنان کورد بۆ چیاکانی باکووری عێراق و سنورداری تورکی و ئێران هەڵاتن. سوپای عێراق سرکوشی سیاسی کو دواتر شەڕی خەلیج دەست پێکردبوو کۆتایی پێهێنا. ڕێگاکان پڕ بوون لە خێزانە کو هەموو شتیان لێ جێهێشتبوو. وێنەکانی ئەو شێوەیە بۆ هەموو جیهاندا بڵاو بوون و وەڵامدانی نێودەوڵەتی تێکراوی هێنایان. لە چەند هەفتەیەکدا، یۆنایتێد ستێتس و بریتانیا و فەڕەنسا هەرێمی قادەخازی فڕۆکە سەرسەری کوردستانی عێراق دروست کران. پاسەوانانی هەرێمی قادەخازی فڕۆکەی کوردی بینین کو ئەمە ئەممکن بوو شتێکی ماونەندی بێت کو تێکەس پێش نەیبینیبوو: پاڕلەمانێکی کوردی ڕابکراوی سەر خاکی کوردستان.
چۆن ئەم هەرێمە ڕوویشت
پاسەوان هەرێمی قادەخازی فڕۆکە، کو جارێک بە “برنامەی پاراستنی ئاسایش” نام لێدەدرا و دوایتر “برنامەی سەرنج لە باکوور”، لە حکومەتی عێراق داوا کرد تا لە خێریکی 36 جێوەر نەچوون. ئەمە ئاشاندن نەدەکرد بۆ هەرێمێکی سەلامەت و پاراستوو. هێزاکان و چەکیش جیاواز بوون، و لە ساڵانی یەکەم دەی نۆسەد و نۆد ئەمروانەی سنووری واقیع تێدا نەبوو. بەڵام کێشەی لێ هەبوو کو بەغداد نەتوانای هێزی فڕۆکەی خۆی بەکاربهێنێت لە باکووری کوردستان، و ئەمە فرصەتێک بوو بۆ ئەوەی شتێکی نوێ و پێشوو بکات.
سوپای عێراق زۆرینەی هێزاکانی خۆی لە هەرێمەکە بەر دا لە ئاخری ساڵی 1991، و پارتیکانی سیاسی کوردی، تێکڕاپێدا حزبی دێموکراتی کوردستان (KDP) کو سەرکردایەتی مسعود بارزانی دەکرد، و یەکێتی نیشتیمانی کوردستان (PUK) کو سەرکردایەتی جەلال تاڵەبانی دەکرد، خۆیان دۆزیوە کو توانائی تێدابوو بەسەربگرن بەرەسڕا بەڕێوەبردنی هەرێمەکە، نەک تەنها وەک شەڕی ژیانگەلێن. پرسیار ئەمە بوو کو چی بکەن بەم هەرێمە.
ڕاپڕسی ساڵی 1992
لە مایسی 1992، کوردستان یەکەمین ڕاپڕسی پاڕلەمانی آزاد ئەنجام داد. گەل لە Hewler و Silemani و Duhok و ناوچەکانی ناوەوەدا چوون بۆ سندوقی رای بۆ هیلکردنی نوێنەرانی گۆمەندی نیشتیمانی کوردستان. ڕایگێڕان سەلامت بوو و لە ڕاپۆرتدا، فیزای هەوا جوونێنی و شادبووری بوو. بۆ زۆرینەی ڕایگێڕان، نەیبینیبوو شتێکی وا لە ژیانیاندا.
ئەنجامەکە جیاکاری یکسانی نێوان KDP و PUK بوو، بەگەڵ پێکتونی ئەندازەکار نێوان دوو پارتەکە بۆ ڕیکخستنی سێتی بریندار و دابەشکردنی دەسەڵات. دیار بوو کو هەردوو لا حیسابێکی تێدابوو، و لە خواری ڕووی پێوێست پێوێستی سیاسی هەبوو کو دوایتر دە بۆ شەڕی ناخۆ کوردی توند. بەڵام ڕاپڕسی خۆی تێکبوو بە ڕووداوێکی بنیادی. کۆمیسیۆنی قانونگوزار، کو ڕایگێڕانی کوردی هیلیکردبوو، لە Hewler کۆبوونەوە. گفتوگۆکان بە زمانی سۆرانی بەست پێکرد. یاسایان پاسدا. لە هەمان کاتدا بەگەڵ تێکدراوی سیاسی هەر